محمد حسن خان اعتماد السلطنه

144

چهل سال تاريخ ايران ( فارسى )

و جميع عدلهاى ترياك به مهر و نمرهء شخص مشاراليه كه رئيس و صاحب الامتياز خواهد بود مختوم و معلوم گردد . تشكيل ديوانخانهء عدليه در جميع ممالك محروسهء دولت عليه . تشكيل مصلحت‌خانه ملفقه از عقلاء وقت و مجربين عصر تا در فوايد كليه و منافع عامه مقاولات نمايند و بعد از جرح و تعديل آراء و رد و قبول افكار خلاصهء عقايد و زبدهء عقول خود را به خاكپاى مبارك عرضه بدارند تا حسب الحكم به موقع نفاذ و جريان گذارده شود . ايجاد صندوق عدالت براى كافهء رعايا و برايا تا عارضين و متظلمين مطالب خود را در كمال سهولت به خاكپاى جواهرآساى مبارك بتوانند عرضه داشت ، چه در طهران و چه در ساير بلاد . ايجاد تنظيمات حسنه كه در برخى از ممالك محروسه جريان يافت . ايجاد دادگرى حضورى حق‌تعالى ملكهء عدالت را در نهاد مبارك اين پادشاه بر وجهى راسخ و قوى نهاده كه گويى به شاهد معدلت عاشق است و عذراء نصفت را وامق ، از آغاز طلوع خورشيد خسروى جاودانه زبدهء افكار ملوكانه را همى در تشريع طرق دادگسترى و تقنين اصول جهان داورى به كار فرموده . و اين مقصد واحد را قانونهاى متجدد بر حسب مصالح اوقات و اختلافات مقتضيات گاه بگذاشته و گاه برداشته ، از قبيل : - صناديق عدل ، - و كيفات عرايض ، - و ايجاد عدليه در جميع ولايات ، - و وضع تنظيمات ، - و تشكيل دار الشوراى كبرى ، - و وزارت‌خانهء متشكله از وزراء سته كه در سال دوازدهم جلوسى پس از رفع صدارت و استبداد ايجاد فرمود ، - و ايجاد وزارت مختار كه عبارت بود از يك قدرت نافذه و سلطهء قويه قائم بوجود شش كس از اعضاء دولت و كبراء مملكت كه در سال بيست و هشتم جلوس بعد از مراجعت از سفر فرنگ برقرار گرديد . - و ايجاد وزارت مسئوله كه در سال سى و دويم از جلوس همايون به ظهور رسيد ، - و عقد مجلس تحقيق دولتى مركب از بعضى ملكزادگان عظام و وزراء فخام كه در سال سىام سلطنتى علاوه بر دار الشوراى كبرى ظهور يافت ، - و تقسيمات ايالات و ولايات ما بين كفاة رجال و عدول عمال كه مكرر گرديده است .